P.C. Hooft en de Gouden Eeuw

Hooft 850 breed(2)

Pieter Cornelisz. Hooft, kopie naar Joachim von Sandrart, olieverf op doek, tweede helft 17e eeuw
In de eerste helft van de 17e eeuw had de schrijver en dichter Pieter Hooft zijn ambtswoning op het Muiderslot. Hoofts vader was koopman en burgemeester van Amsterdam. Pieters interesse ging meer uit naar literatuur en geschiedenis, kunst en wetenschap. Zijn functie als baljuw van het Gooi en drost van Muiden liet hem daarvoor voldoende ruimte. De collectie in de 17e-eeuws ingerichte vertrekken roept met meubels en gebruiks- en siervoorwerpen een beeld op van hoe Hooft hier woonde en werkte. De collectie schilderijen sluit hierbij aan en bevat bovendien tal van verwijzingen naar 17e-eeuws theater en Hoofts historische werk.

vanitas 420x420

Juriaan van Streek, Vanitasstilleven met titelpagina van Pieter Hoofts stuk Geeraerdt van Velsen, olieverf op doek, tweede helft 17e eeuw
Dit schilderij brengt de twee belangrijkste bewoners van het slot bij elkaar. Hun roem wordt geplaatst tegenover de vergankelijkheid van het leven. Een vioolsnaar is gesprongen en de gelauwerde buste heeft gebroken ogen. In het midden prijkt Hoofts toneelstuk Geeraerdt van Velsen. Hierin beschreef hij de afrekening van de edelen met Graaf Floris V.

Hemelglobe 420x420

Hemelglobe, ca. 1700
In de 17e eeuw trokken de schepen van de VOC en de WIC over de wereld en werd Amsterdam hét centrum van de cartografie. Hooft was een neef van de beroemde kaartenmakers Willem en Joan Blaeu. Ook de hemel werd in kaart gebracht. Aard- en hemelglobes zoals deze waren (en zijn) geliefd als tekens van wereldse geleerdheid. Ook Pieter Hooft liet zich met een globe portretteren.

Coenraet Decker 420x420

Coenraet Decker, t’ Slot en de Stadt Muyden, kopergravure, 1673
In de 17e eeuw had het Muiderslot zijn militaire functie nog niet verloren. Belangrijk in de strijd met binnenvallende troepen was de typisch Nederlandse tactiek om het laag gelegen land onder water te zetten. Deze inundatie werd tot stand gebracht om de Franse troepen van Lodewijk XIV te weren. Om de vestingwerken goed in kaart te brengen heeft Decker het Slot zelf weggelaten. Alleen een zeskantig gebouwtje, aangeduid als ‘speelhuis’, is in de voorgrond te zien. Mogelijk was dit Hoofts schrijvershuisje.

Roemer 420x420

Roemer, geblazen en gemonteerd glas, 17e eeuw
Uit glazen zoals dit werd ongetwijfeld met smaak gedronken. Doordat men voornamelijk met de handen at, werden de vingers vet en glibberig. De noppen of ‘bramen’ op het glas dienden om extra grip te houden. Dergelijke roemers konden ook een andere sociale en meer kunstzinnige functie hebben. Hooft en zijn vrienden graveerden decoratieve ranken en spreuken in het glas. Er werd uit gedronken en ze werden elkaar geschonken.

Mijtens 420x420

Johannes Mijtens, Dubbelportret van een jong paar als Granida en Daifilo, midden 17e eeuw
Toen met het wijken van het oorloglogsgeweld de veiligheid ook buiten de steden toenam, ontstond er een ware cultuur van het buitenleven. Welgestelden stichtten buitenplaatsen en lieten zich portretteren als jagers of herders. Ook in de literatuur werden zogenaamde pastoralen of herdersspelen populair. Dit jonge paar heeft zich laten schilderen als de hoofdpersonen uit Hoofts toneelstuk Granida.

Adelsbrief 420x420

Adelsbrief van Pieter Cornelisz. Hooft, getekend door Lodewijk XIII van Frankrijk, perkament, 1639
De Republiek der Verenigde Nederlanden was een staat, waarin vooral burgers het voor het zeggen kregen. Pieter Hooft was de eerste niet-adellijke slotvoogd van het Muiderslot. Ondertussen streefden de meest vooraanstaande burgers vaak wel naar een adellijke titel. Zij moesten zich hiervoor wenden tot een buitenlandse vorst. Pieter Hooft kreeg zijn Franse titel als beloning voor zijn biografie over de Franse koning Henri IV.

Berckheyde,G-Muiden (1) nwsbericht hompage 2

Gerrit Berckheyde (1638-1698), Het Muiderslot vanuit het noordoosten, 2e helft 17e eeuw.
Berckheyde heeft het Muiderslot op een zomerse dag vanuit het noordoosten geschilderd en trekt de beschouwer als het ware het schilderij in via een doorkijkje van drie bomen. Het slot wordt aan de poortkant belicht en links op de achtergrond toont het warm oranje licht ons dat het nog vroeg is. Het leven op het slot is al in volle gang. Op de voorgrond zien we een drietal vissers aan het werk in en rond de slotgracht. Twee van hen trekken een net naar de wal, een derde werkt vanuit zijn boot aan een ander net. De twee deftig geklede heren met een jachthond aanschouwen het gebeuren. Zou een van hen de kasteelheer zijn? Links op de achtergrond is nog een zesde persoon te zien, iemand die zichzelf verfrist of een wasje doet in de slotgracht. Als beschouwer slaan we dit ochtendtafereel op gepaste afstand gade.

Er zijn maar een paar schilderijen uit de Gouden Eeuw bekend met een afbeelding van het middeleeuwse kasteel, waarvan er zich vier in de collectie van Rijksmuseum Muiderslot bevinden.